ارگ راین کرمان

ارگ راین یکی از بزرگ‌ترین بناهای خشتی جهان است. این بنای تاریخی بزرگ با مساحتی بیش از بیست و دو هزار مترمربع، دومین بنای خشتی بزرگ جهان بعد از ارگ بم است؛ که هرساله میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است. 

این ارگ تا ۱۵۰ سال پیش محل سکونت افراد بوده است. 

ارگ راین در جنوب غربی شهر کنونی راین در استان کرمان ایران قرار دارد. این بنای خشتی تا حدودی به ارگ تاریخی بم شبیه‌است و بر بالای تپه‌ای قرار دارد.

قلعه راین یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی کهن راین است و بر موجودیت راین قبل از اسلام مهر تأیید میتوان زد. 

گفته می‌شود قدمت آن به دوره ساسانیان بر می‌گردد. در تاریخ کرمان، از قلعه راین در قرن اول ه.ق. نام برده شده‌است. 

قلعه‌هایی با قدمت و سابقه بیشتر در این محل وجود داشته که بر اثر حوادث طبیعی از بین رفته‌اند.

درباره ارگ راین

در میان آثار متعدد، کهن و با ارزش استان کرمان، ارگ رایِن در شهر کویری رایِن اهمیت بسیاری دارد و با شکوه و صلابت خاصی در میان کویر قد علم کرده است. 

گفته می شود ارگ تاریخی راین با بیش از ۲۲ هزار مترمربع مساحت و ۴۴ هزار مترمربع حریم بنا، دومین سازه بزرگ خشتی جهان بعد از ارگ بم محسوب می شود. 

سازه ای تماشایی که در جنوب غربی شهر امروزی راین و بر بالای تپه ای در دامنه کوه هزار واقع شده و از شهر و مردمان آن نگهبانی می کند و قدمت آن به پیش از اسلام و دوران ساسانیان باز می گردد. 

ساختمانی خشتی و کنگره دار که ۲۲۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده و تاریخ را به یاد بازدیدکنندگان خود می آورد. ارگی که هیچ گاه، هیچ لشکر و فرمانده ای نتوانست از دروازه های آن عبور کند و در تمام جنگ ها و حمله ها نفوذ ناپذیر باقی ماند.

قلعه راین شباهت های بسیاری با ارگ بم، از نظر معماری، ظاهر و مصالح به کار رفته دارد و مساحت آن یک چهارم ارگ بم است. 

قلعه یا همان ارگ راین پس از تخریب ارگ بم بر اثر زلزله، توجه گردشگران زیادی را به خود جلب کرده است و همه سال افراد بسیاری از آن دیدن می کنند. 

باید بدانید که امروزه سازمان میراث فرهنگی استان کرمان مسوولیت و مالکیت این ارگ را برعهده دارد.

ارگ راین تاریخ پر فراز و نشیب و طولانی دارد. تا آنجایی که اسناد و گفته های تاریخی به ما اجازه می دهد، سعی می کنیم حقیقت تاریخ را از میان خشت های ارگ راین بیرون کشیده و برای‌تان بازگو کنیم.

ابتدا خوب است بدانیم ارگ به چه نوع بناهایی گفته می شود؛ به طور کلی به قلعه های کوچکی که در میان قلعه های بزرگ تر هستند و امور اداری شهر در آن ها انجام می شود ارگ گفته می شود. در برخی منابع تاریخی آمده است، پیشتر در اطراف قلعه راین قلعه های دیگری نیز وجود داشته که بعدها تخریب شده اند. 

به همین خاطر می توان گفت نام ارگ راین برازنده این سازه کهن است و کاملا کاربرد آن را نشان می دهد. در کنار آن ارگ ها، قلعه های حکومتی بودند که مردم در زمان جنگ به درون آن پناه می بردند تا از گزند مهاجمان در امان باشند که این، کارکرد دیگر ارگ راین را نشان می دهد.  

همان طور که گفتیم قلعه راین در شهر راین واقع شده است؛ شهری که گویا قدمت آن به دوران ساسانیان باز می گردد. 

می گویند در گذشته، این شهر در مسیر بزرگراه غرب به شرق و مسیر کرمان به جیرفت قرار داشت و کاروان های بازرگانی بسیاری در آن توقف می کردند. 

راین یکی از مراکز مهم داد و ستد کالا و همچنین بافت پارچه های ارزشمند بود که محصولات آن به شهرها و کشورهای دور دست مانند مصر صادر می شد. 

ارگ راین نیز به دلیل نزدیکی به شهر و وسعت بسیاری که دارد، محل توقف و گردهمایی این کاروان ها بوده است. در تاریخ کرمان نام قلعه راین در سندهایی که از قرن اول هجری قمری باقی مانده، نیز آمده است. 

در برخی کتاب های تاریخی چنین آمده که در زمان یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی (سال ۳۱ هجری)، اعراب به فرماندهی مجاشع ابن مسعود توانستند شهر کرمان و مناطق بسیاری از این ایالت را تحت تصرف خود در آورند؛ اما نتوانستند راهی به سوی ارگ محکم راین پیدا کنند. 

در برخی منابع نیز آمده است که قلعه کنونی که امروزه وجود دارد بر روی قلعه ها و بناهای قدیمی که پیشتر و در گذر زمان تخریب شده، بنا شده است. 

این بناها بیشتر به دلیل حوادث طبیعی مانند زلزله از بین رفته اند اما ارگ ارین به دلیل معماری و موقعیت جغرافیایی مناسب،‌ از گزند حوادث به دور ماند و لقب مستحکم ترین و غیر قابل نفوذترین سازه ها را از آن خود کرد. 

تخمین زده شده است که ارگ راین فعلی در ۵۰۰ سال پیش ساخته شده است. 

ارگ راین در زمان فرمانروایی میرزا حسین خان (راینی) یکی از دژهای فرماندهی وی به حساب می آمد. 

میرزا حسین خان در زمان نادرشاه افشار زندگی و حکومت می کرد و پسرش در زمان فرمانروایی زندیه بر ایران، مسوولیت اداره قلعه را برعهده داشته است. 

این ارگ پس از پایان دوران حکمرانی زندیه محل زندگی نوادگان میرزا حسین خان می شود که نواده های این افراد هنوز در کرمان و شهر راین زندگی می کنند. 

در ولایت راین فرمانروایی پدر و پسر نشانه ای از محبوب بودن افراد در آن سرزمین بود تا جایی که در بسیاری از منابع این ارگ با نام ارگ میرزا حسین خان نامیده شده است. 

یکی از نکات قابل توجه در مورد ارگ راین که شاید آن را از سایر بناهای همانندش متمایز می سازد، زندگی چیزی در حدود ۵۰۰۰ تن در آن تا همین ۱۵۰ سال پیش است؛ اما پس از آن ارگ اندک اندک رو به فراموشی رفت و خانه های آن خراب شد. 

در سال ۱۳۷۴ سازمان میراث فرهنگی تصمیم گرفت تا جان دوباره ای به ارگ ببخشد و این سازه قدیمی را دوباره به شکوه قبلی خود باز گرداند. در این دوره بود که کار مرمت آن آغاز شد و تا کنون قسمت های مختلف آن بازسازی شده اند. 

معماری ارگ راین

ارگ راین شکلی مربع مانند دارد و چندین برج در اطراف، از سازه ها و بناهایی که درون آن قرار گرفته است، محافظت می کند. دور تا دور قلعه نیز با حصاری پوشیده شده که ارتفاع آن به بیش از ده متر می رسد. 

این ارگ تنها یک ورودی دارد که در جبهه شرقی قلعه ساخته شده و با سر دری بزرگ و باشکوه، خوش آمدگوی بازدیدکنندگان و گردشگران است. 

الگوی ساخت و معماری ارگ راین، نمایی از قلعه های مسکونی شهرهای قدیمی ایران را به نمایش می گذارد. 

این ارگ سه بخش خان نشین، اعیان نشین و عامه نشین داشته و فضاهای آن به قسمت های مختلف مورد نیاز مانند زورخانه، مسجد، اصطبل و … تقسیم می شده است. می توان قسمت های اعیان نشین و عامه نشین ارگ را شارستان آن به حساب آورد. 

هر کدام از این بخش ها به وسیله برج، بارو و پله هایی جالب (در بعضی موارد مدور) از دیگر قسمت ها جدا می شدند. خوب است که بدانید بیشتر ساختمان های قلعه نیز دو یا سه طبقه بودند.

محله های عامه نشین در ابتدای مسیری قرار داشتند که در انتها به قسمت خان نشین قلعه می رسید. 

محله اعیان نشین نیز در کنار بخش خان نشین ساخته شده بود. زمانی که در میان سازه ها و کوچه های ارگ قدم می زنید به خوبی از جنس مصالح و نوع ساخت 

می توانید متوجه تفاوت قسمت های اعیان نشین و عامه نشین شوید. طبقه های اجتماعی متفاوت، با شغل های مختلف، در قسمت هایی کاملا مجزا از یکدیگر زندگی می کردند و از نظر مالی و جایگاه اجتماعی تفاوت های قابل توجهی داشتند. 

از جمله این محله ها می توان به محله زندگی پیشه‌وران، تجار، کشاورزان، نزدیکان حکومتی و موبدان اشاره کرد؛ اما بهترین ساختمان ارگ به مانند همیشه به فرماندار شهر تعلق داشت. 

وارد قلعه که بشوید کوچه هایی شرقی، غربی شما را به سمت کوشکی  هشت ضلعی هدایت می کند. در انتهای راهروهای ارگ چهار ساختمان زیبا وجود دارد که به احتمال زیاد قسمت اعیان نشین قلعه بوده اند. 

این خانه ها به وسیله حصار یا برج هایی در اطرافِ خود محصور شده اند. به نظر می رسد این خانه ها در دوره قاجار ساخته شده باشند.

زیرا پلان و نقشه معماری آن ها به بناهای این دوره شباهت بسیاری دارد. 

در اطراف ارگ می توانید ۴ برج دیده بانیِ یازده متری را مشاهده کنید که برای امن نگاه داشتن ارگ ساخته شدند. 

از کارهای دیگری که برای افزایش امنیت ارگ انجام شد، کندن خندقی مصنوعی در قسمت جنوبی آن بود. به این دلایل ارگ راین کاملا غیر قابل نفوذ بود و هیچ ارتشی نمی توانست به آن ورود پیدا کند. 

در درون ارگ نیز دوازده برج ساخته شده که تعداد کل برج ها را به شانزده می رساند. 

تجربه سفر گردشگران خارجی به ارگ راین

 یکی از نکات جالب در مورد ارگ راین محبوبیت آن در میان گردشگران خارجی است. در این قسمت می خواهیم شما را با تجربه سفر تعدادی از گردشگران خارجی که از ارگ راین دیدن کرده اند آشنا کنیم. آنها این تجربه ها را در سایت معتبر تریپ ادوایزر (tripadvisor) به اشتراک گذاشته شده اند و ما نیز تعدادی از آنها را در اینجا برای‌تان نقل می کنیم.

گردشگری از بلژیک | مهر ۱۳۹۶

قلعه ای تاریخی که به خوبی محافظت شده است.

این گردشگر بلژیکی از مرمت و شرایط نگهداری قلعه راین و مجموعه خدماتی که دولت برای این ارگ تدارک دیده بسیار تعریف کرده است. 

گردشگری از بوینس آیرس آرژانتین |‌ آذر ماه ۱۳۹۶

 بازسازی افتضاح

بازسازی که برای این مجموعه انجام داده اند مثل این است که می خواستند هتلی ۵ ستاره بسازند. این قلعه به همان اندازه که ترحم برانگیز است، فوق العاده هم هست. 

قدم زدن در میان کوچه ها و مناطق و مجموعه های آن هم همین طور. تا به حال بازسازی به این اندازه بد و پر هزینه ای ندیده بودم. 

بیشتر از اینکه به قلعه ای هزارساله شباهت داشته باشد به قلعه های دیزنی لند شبیه شده است. تنها قسمت جالب این است که آن را دوباره از نو نساخته اند. شوخی نمی کنم. وقت تان را با بازدید از اینجا هدر ندهید. 

 الکس از بنگلادش | بهمن ۱۳۹۵

 مکانی تاریخی که به زیبایی بازسازی شده است

قرار گرفته در دامنه های کوه هراز،‌ تاریخ ساخت این قلعه به ۵۰۰ سال بعد از میلاد مسیح باز می گردد. 

شهری محصور در میان دیوارها با برج های دیده بانی که به نظر می رسد ۱۵۰۰ سال قدمت داشته باشند. 

بناهای شرقی که در زمان زلزله بم تخریب شده بودند به خوبی بازسازی شده اند. دانشجوهای معماری و تاریخ از بازید این بنا بسیار لذت خواهند برد. 

 رکسونات از بلژیک | اردیبهشت ماه ۱۳۹۵

مثالی بسیار خوب از یک قلعه تاریخی 

در راه سفر به کویر از این ارگ دیدن کردیم. هنوز مرمت آن تمام نشده است؛ اما دید و فهم خوبی در مورد ارگ های تاریخی که در این منطقه وجود دارد می دهد.

 آنا از سوئد | فروردین ماه ۱۳۹۵

ارگی بی نظیر

اگر آن قدر خوش شانس نبودید که بم را قبل از زلزله ببینید، به شما پیشنهاد می دهم که حتما از این قلعه بازدید کنید. بم خیلی شگفت انگیزتر بود؛ اما هنوز در نیمه راه بازسازی‌ست. از قلعه راین به خوبی محافظت شده است و به نسبت بزرگ است. 

پائول از سیاتل | فروردین ماه ۱۳۹۵

ارگ کویری زیبا

در حالی که بم هنوز در حال بازسازی‌ست، ارگ راین به مکانی مناسب برای آنهایی تبدیل شده که دوست دارند از قلعه های تاریخی ایران بازدید کنند. 

امروزه کسی پشت دیوارهای آن زندگی نمی کند به همین خاطر ارگ به موزه ای جالب تبدیل شده است. 

گردشگران کمی زمان بازدید ما آنجا بودند به همین خاطر توانستیم برای مدتی طولانی به راحتی از ارگ بازدید کنیم. 

ما در میان دیوارها گذر کردیم و خود را به بالای ورودی رساندیم تا بهترین دید را داشته باشیم. ارگ در میان نورهایی که غروب روشن می شد بسیار زیبا بود. 

امکانات

مجموعه ارگ راین امکاناتی مانند راهنماهای متخصص، غرفه های مختلف صنایع دستی نظیر قالی بافی و چاقو سازی، سرویس بهداشتی، چایخانه و پارکینگ را در اختیار بازدیدکنندگان خود قرار داده است. 

در مقابل ارگ راین، پارک شهر نیز قرار دارد که می توانید از امکانات و فضای سبز آن برای استراحت استفاده کنید. 

بازار ارگ

 ارگ راین در گذشته یکی از مراکز مهم ساخت شمشیر،‌ تفنگ و چاقو بوده است. صنعت چاقو سازی هنوز در این شهر رواج دارد و تعدادی از کارگاه های آن امروزه در قالب ساخت صنایع دستی در ساختمان ارگ هنوز مشغول به کار هستند. روش چاقوسازی در این قسمت از کشور به این شکل است که آنها از تیغه های فولادی در ساخت این وسیله استفاده می کنند. 

پس از تهیه تیغه، آن را به دسته هایی از جنس چوب، شاخ یا فلز که با کارهای هنری تزیین شده اند؛ متصل می کنند.

از دیگر وسایل تهیه شده در این کارگاه ها می توان به قندشکن، داس، ساتور، قیچی و انبر اشاره کرد. 

جالب که بدانید در برخی منابع تاریخی آمده است که لشکریان راین، تحت فرماندهی گنجعلی خان حاکم کرمان در جنگ با عثمانی ها، از تفنگ های دست ساز صنعتگران راین استفاده کردند و پیروز شدند.  

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۳۶۰۱

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *